درفش و نمودِ رسمیِ کشورِ ایران

درفش و نمودِ رسمیِ کشورِ ایران

از گفتمان‌هایِ داغی که در برخوردِ گروه‌ها و اندیشه‌هایِ سیاسیِ ایرانی بسیار با آن رو به رو می‌شویم این است که آیا چه پرچمی باید بر افراشته گردد؟ گروهی به پرچمِ سه‌رنگ با نمودِ شیر و خورشید پایبند هستند، گروهی دیگر بر آن اند که به هر روی، درفشِ الله‌نشان امروزه پرچم رسمیِ ایران است و باید به زیرِ آن پرچم رفت. گروهِ سوم هم شیر و خورشید و هم نشانِ الله را نمادِ فرمان‌روایی‌هایی می‌دانند که نمی‌پسندند، و از این روی درفشِ سه‌رنگ را بی هیچ نشانه‌ای بر می افرازند. در کنارِ این‌ها هم کسانی هستند که نشانه‌هایی دیگر به ویژه فروهر را در درفشِ سه‌رنگ جای می‌دهند.

حزبِ سکولارِ ایران را چاره‌ای نیست جز آن که تلاش کند جدا از هر برافروختگی و با سنجه‌هایِ خردگرایانه دیدگاهی در این زمینه به دست دهد. از دیدِ من، نگاهی به سرنوشتِ درفشِ کشورِ آلمان که در سده‌یِ گذشته دو فرمان‌رواییِ مکتبی و ایدئولوژیک را پشتِ سر نهاده می‌تواند در این زمینه آگاهی‌بخش باشد.

نمودِ رسمیِ کشورِ پادشاهیِ آلمان (و نیز در زمانِ جمهوریِ کوتاهِ پیش از زمانِ نازی) از دیرباز عقاب بوده است. این نمود که تنها پیشینه‌یِ تاریخی و بومی دارد (و نه دینی یا مکتبی) تا پیش از فرمان‌رواییِ مکتبیِ نازی‌ها بر رویِ درفشِ سه رنگِ کشورِ آلمان جا می‌گرفته.

wappen_old

نمودِ رسمی کشورِ آلمان تا پیش از فرمان‌رواییِ نازی‌ها

 

در زمانِ هیتلرِ نمودِ صلیبِ شکسته به عنوانِ «نمادِ برتریِ نژادِ آریایی» با باری مکتبی و ایدئولوژیک جای‌گزینِ این عقاب گشت.

wappen_nazi

flag_nazi
چلیپایِ شکسته، نمودِ رسمیِ آلمانِ نازی

درفشِ آلمانِ نازی

 

پس از جنگِ جهانیِ دوم و پایانِ کارِ نازی‌ها، آلمان به دو پاره شد: آلمانِ خاوری راهِ مکتب و ایدئولوژی‌ای جای‌گزین پیش گرفت و نمودِ ایدئولوژیکِ دیگری بر گزید.

wappen_ddr

flag_old
نمودِ رسمیِ جمهوریِ دموکراتیکِ آلمان

درفشِ جمهوریِ دموکراتیک آلمان

 

از سویِ دیگر، بخشِ باختریِ آلمان به سویِ سکولاریسم رفت و باز همان عقابی بومیِ پیش از زمانِ نازی را در میانِ درفشِ خود جا داد. این نمود نه نشانه‌یِ پادشاهی است و نه جمهوری و نه هیچ سامانه‌یِ کشورداریِ دیگری. تنها نمودِ تاریخیِ کشوری آلمان است و بس، نمودی که امروز آلمانِ یک‌پارچه هم با به دور انداختن و پرهیز از گذشته‌یِ مکتبی و ایدئولوژیکِ خود پذیرفته است.

wappen_new

flag_new
نمودِ رسمیِ امروزِکشورِ آلمان

درفشِ امروزِ کشورِ آلمان

 

نگاهی خردگرایانه و سکولار به سرنوشتِ درفشِ کشور آلمان که به مانندِ کشورِ ایران در سال‌هایی از تاریخِ سیاسی‌اش دچارِ فرمان‌روایی‌هایِ مکتبی شده می‌تواند رهنمونیِ برایِ ما نیز باشد. نمودِ کهن‌سالِ شیر و خورشید از دیرباز نمادِ کشورِ ایران بوده، و پژوهش‌هایِ تاریخی در این زمینه پرشمار هستند. بر خلافِ آن، نمودِ الله در پرچمِ جمهوریِ اسلامی نه نمودِ کشوری و بومی، بلکه نشانه‌ای مکتبِ سیاسیِ اسلام‌گرا است. این روی‌کردِ کیشیِ این نمود نمی‌تواند برایِ حزبِ سکولارِ ایران پذیرفتنی باشد.

wappen_islamism

flag_islamism
نمودِ رسمیِ جمهوریِ اسلامیِ ایران

درفشِ جمهوریِ اسلامیِ ایران

 

آن چه که از دیدِ سکولاریسم نمودی شایسته‌ای برایِ ایران است، همان نشانِ سکولارِ شیر و خورشید است، که نه نشان از خاندان و تیره‌ای ویژه است و نه نمادِ کیش و مکتبی. فرمان‌روایی‌هایِ مکتبی و کیشی می‌آیند و می‌روند، ولی ماندگار نیستند. ماندگار شهروندان هستند که هر سردم‌داری را دیر یا زود پشت سر می‌گذارند. چه بسا در آینده این نمودِ شیر و خورشید دست‌کاری شود، امروزه بسیاری به شمشیرِ در دستِ شیر خرده می‌گیرند. از دیدِ حزبِ سکولارِ ایران ولی هر گونه دست بردن در نمود و درفشِ کشوریِ ایران باید به دستِ نمایندگانِ همگیِ شهروندانِ ایران از سراسرِ کشور انجام پذیرد.

 

wappen_iran

flag_iran
نمودِ شیر و خورشید

درفشِ سه‌رنگِ ایران

 

اینک این پرسش را بررسی کنیم که آیا به کار بردنِ درفشِ سه‌رنگِ ایران بی هیچ نمودی می‌تواند گزینه‌ای در برابرِ این نمودها باشد؟ در پاسخ باید گفت که این سه رنگِ سرخ و سپید و سبز در بسیاری از درفش‌هایِ کشوری و بومی به چشم می‌خورند، و درفشِ سه‌رنگِ ایران بی‌نمود نمی‌تواند همه جا نشانه‌یِ بسنده‌ای برایِ ایران باشد. برایِ نمونه، پرجمعیت‌ترین استانِ آلمان که من امروز در آن به سر می‌برم، استانِ نوردراین-وست‌فالن، درست همین درفشِ سه‌رنگِ ایران را دارد، ولی با نمودی بومی. در همایش‌هایِ خیابانی که در این شهر برگزار می‌کنیم، اگر درفش‌مان نشانی نداشته باشد نمی‌تواند از پرچمِ استانیِ این جا باز شناخته شود.

 

نویدِ فاضل

اسفندماهِ ۱۳۹۴